До питання екологічної безпеки та правових засад екологічного контролю в Республіці Польща

Автор(и)

  • К. О. Ємельяненко кандидат юридичних наук, докторант кафедри міжнародного права та порівняльного правознавства, Національний університет біоресурсів і природокористування України, Україна https://orcid.org/0000-0002-7035-6470
  • В. В. Ладиченко доктор юридичних наук, професор, завідувач кафедри міжнародного права та порівняльного правознавства, Національний університет біоресурсів і природокористування України, Україна https://orcid.org/0000-0002-7823-7572
  • Б. В. Яринко кандидат юридичних наук, науковий співробітник кафедри міжнародного права та порівняльного правознавства, Національний університет біоресурсів і природокористування України, Україна https://orcid.org/0000-0002-6448-9111

DOI:

https://doi.org/10.24144/2307-3322.2025.92.2.42

Ключові слова:

екологічна безпека, екологічний контроль, органи екологічного контролю Республіки Польща, повноваження органів державної влади та місцевого самоврядування у здійсненні екологічного контролю, заходи екологічної безпеки

Анотація

У даній статті висвітлено екологічну безпеку в контексті загальних правових засад здійснення екологічного контролю в Республіці Польща. В дослідженні здійснено огляд правового регулювання екологічної безпеки на національному і місцевому рівнях, а також застосування актів ЄС в національному законодавстві в контексті здійснення екологічного контролю через реалізацію повноважень органами державної та місцевої влади в Польщі як державі-члені ЄС. Авторами звертається увага на норми міжнародних екологічних угод у національному законодавстві Польщі та системне імплементування до польського законодавства прямих та рамкових норм директив та регламентів Європейського Союзу. Авторами проаналізовано положення Конституції Польщі, основних законів в сфері охорони навколишнього середовища щодо компетенції та повноважень урядових органів в сфері екологічної безпеки, їх структури та системи на місцевому і центральному рівнях, повноваження і компетенції головних посадових осіб таких органів, повноваження щодо вжиття ними заходів попередження та запобігання наслідків спричиненої шкоди навколишньому середовищу або її усунення, повноваження щодо встановлення та притягнення до відповідальності через порушення екологічного законодавства шляхом накладення стягнень. Також авторами звертається увага на досліджуваність проблематики екологічної безпеки в науковому середовищі Польщі як категорію сталого розвитку, що охоплює міждисциплінарний аспект екологічного права, при цьому зосереджуючись на правових засадах регулювання діяльності основних суб’єктів екологічних правовідносин, серед яких адміністративні і контрольні органи та відповідні суб’єкти господарювання, діяльність яких пов’язана з використанням чи впливом на навколишнє середовище. Крім того, в процесі аналізу законодавства авторами відзначаються особливості процесуального статусу сторін в процесі розгляду справ, прийняття рішень, оскарження таких рішень, а також особливості застосування законодавчої техніки викладення правових норм в законах в зв’язку з імплементуванням директив та регламентів ЄС.

Посилання

Consolidated version of the Treaty on the Functioning of the European Union. Website of the European Union. URL: https://eur-lex.europa.eu/eli/treaty/tfeu_2012/oj/eng (дата звернення: 14.12.2025).

Access to information, public participation and access to justice in environmental matters (Aarhus Convention). Website of the European Union. URL: https://eur-lex.europa.eu/EN/legal-content/summary/access-to-information-public-participation-and-access-to-justice-in-environmental-matters-aarhus-convention.html (дата звернення: 14.12.2025).

Declaration on environmental problems: decision of the United Nations Conference (Stockholm Declaration) dated 06.16.1972. United Nations website. URL: https://www.un.org/ru/documents/decl_conv/declarations/declarathenv.shtml (дата звернення: 14.12.2025).

KONSTYTUCJA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 2 kwietnia 1997 r.. ISAP (Baza Internetowy System Aktów Prawnych). URL: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu19970780483 (дата звернення: 14.12.2025).

Dawidziuk, A.. (2020). Bezpieczeństwo ekologiczne i kultura bezpieczeństwa ekologicznego a zrównoważony rozwój. Ecological security and ecological security culture and sustainable development. Kultura Bezpieczeństwa, 6, 31–52. https://czasopisma.uph.edu.pl/kulturabezpieczenstwa/article/view/1802 (дата звернення: 14.12.2025).

Gawor, L. (2022). Galicyjscy uczeni: Marian Raciborski i Jan Gwalbert Pawlikowski jako prekursorzy polskiej myśli ekologicznej. Galicja. Studia i materiały, (8), 87–98. https://doi.org/10.15584/galisim.2022.8.7 URL: https://journals.ur.edu.pl/galisim/article/view/8141/6478 (дата звернення: 14.12.2025).

Leszczyński, M. (2023). Bezpieczeństwo ekologiczne w poszerzonej domenie bezpieczeństwa. Nierówności Społeczne a Wzrost Gospodarczy, (74), 21–32. https://doi.org/10.15584/nsawg.2023.2.2 URL: https://journals.ur.edu.pl/nsawg/article/view/8569 (дата звернення: 14.12.2025).

Jakubowska A. Ochrona środowiska: aspekty prawne zagadnienia. Mazowsze Studia Regionalne. 2008/1. P. 109–128. URL: https://bibliotekanauki.pl/articles/461326 (дата звернення: 14.12.2025).

Barczak A.. Kontrola podmiotów korzystających ze środowiska. Monografia. Wolters Kluwer Polska 2020. s. 272. URL: https://sip.lex.pl/komentarze-i-publikacje/monografie/kontrola-podmiotow-korzystajacych-ze-srodowiska-369477205 (дата звернення: 14.12.2025).

Uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 października 1994 r.. Dz.U. 1994 nr 113 poz. 551. URL: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU19941130551/T/D19940551TK.pdf (дата звернення: 14.12.2025).

Pawłowski A.. Wielowymiarowość rozwoju zrównoważonego. The multidimensional nature of sustainable development PROBLEMY EKOROZWOJU 2006, vol. 1, No 1, str. 23-32. URL: https://yadda.icm.edu.pl/baztech/element/bwmeta1.element.baztech-article-BPL2-0007-0003 (дата звернення: 14.12.2025).

Baran, M., & Iwańska, B. (2023). Mitygacja i adaptacja – dynamika zmian i kontynuacja w systemie prawa ochrony środowiska. Gdańskie Studia Prawnicze, (4(61)/2023), 52–82. https://doi.org/10.26881/gsp.2023.4.04 (дата звернення: 14.12.2025).

Regulation (EC) No 1367/2006 of the European Parliament and of the Council of 6 September 2006 on the application of the provisions of the Aarhus Convention on Access to Information, Public Participation in Decision-making and Access to Justice in Environmental Matters to Community institutions and bodies. Official website of the European Union. URL: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=celex:32006R1367 (дата звернення: 14.12.2025).

Prawo ochrony środowiska z dnia 27 kwietnia 2001 r.. Dziennik Ustaw. Dz.U.2025.647 t.j.. Wolters Kluwer. URL: https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/prawo-ochrony-srodowiska-16901353 (дата звернення: 14.12.2025).

Ustawa o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie. Dz.U.2020.0.2187 t.j. – Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r.. LexLege. URL: https://lexlege.pl/ustawa-o-zapobieganiu-szkodom-w-srodowisku-i-ich-naprawie/#google_vignette (дата звернення: 14.12.2025).

Ustawa o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko z dnia 03.10.2008 r.. URL: https://przepisy.gofin.pl/przepisy,3,29,164,992,440550,20251127,art-1-2-zakres-obowiazywania-ustawy.html (дата звернення: 14.12.2025).

USTAWA o odpadach z dnia 14 grudnia 2012 r. Wolters Kluwer. Systema Informacji Prawnej LEX. URL: https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/odpady-17940659 (дата звернення: 14.12.2025).

USTAWA o Inspekcji Ochrony Środowiska z dnia 20 lipca 1991 r.. Dz.U.2024.425. Wolters Kluwer. URL: https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/inspekcja-ochrony-srodowiska-16794296 (дата звернення: 14.12.2025).

Grabowska G.. Europejskie prawo środowiska, Wydawnictwo Prawnicze PWN, Warszawa. 2001. 230 s.

Ustawa o zasadach prowadzenia polityki rozwoju. Ustawa z dnia 6 grudnia 2006 r.. Systema Informacji Prawnej LEX. URL: https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/zasady-prowadzenia-polityki-rozwoju-17316896 (дата звернення: 14.12.2025).

Gruszecki K.. Komentarz do ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko, wyd. V. System Informacji Prawnej LEX 2025. URL: https://sip.lex.pl/komentarze-i-publikacje/komentarze/komentarz-do-ustawy-o-udostepnianiu-informacji-o-srodowisku-i-587244958 (дата звернення: 14.12.2025).

RAMOWA KONWENCJA NARODÓW ZJEDNOCZONYCH W SPRAWIE ZMIAN KLIMATU, sporządzona w Nowym Jorku dnia 9 maja 1992 r. (Dz. U. z dnia 10 maja 1996 r.). Ministerstwo Klimatu i Środowiska. URL: https://www.gov.pl/web/klimat/konwencja-w-sprawie-zmian-klimatu (дата звернення: 14.12.2025).

Коефіцієнт викидів парникових газів для виробництва та споживання електроенергії. Аналітичне дослідження та опис методологічного підходу до розрахунку. Офіс зеленого переходу. 2024. URL: https://gto.dixigroup.org/assets/images/files/filesdixi-gto-electricity-grid-ef.pdf (дата звернення: 14.12.2025).

USTAWA o substancjach chemicznych i ich mieszaninach z dnia 25 lutego 2011 r.. Systema Informacji Prawnej LEX. URL: https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/substancje-chemiczne-i-ich-mieszaniny-17693730 (дата звернення: 14.12.2025).

USTAWA o utrzymaniu czystości i porządku w gminach z dnia 13 września 1996 r. Systema Informacji Prawnej LEX. URL: https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/utrzymanie-czystosci-i-porzadku-w-gminach-16797931 (дата звернення: 14.12.2025).

USTAWA o odpadach wydobywczych z dnia 10 lipca 2008 r.. Systema Informacji Prawnej LEX. URL: https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/odpady-wydobywcze-17461908 (дата звернення: 14.12.2025).

Regulation (EC) No 1272/2008 of the European Parliament and of the Council of 16 December 2008 on classification, labelling and packaging of substances and mixtures, amending and repealing Directives 67/548/EEC and 1999/45/EC, and amending Regulation (EC) No 1907/2006 (Text with EEA relevance). Website European Union. URL: https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2008/1272/oj/eng (дата звернення: 14.12.2025).

Regulation (EU) No 995/2010 of the European Parliament and of the Council of 20 October 2010 laying down the obligations of operators who place timber and timber products on the market Text with EEA relevance. and repealing Directives 67/548/EEC and 1999/45/EC, and amending Regulation (EC) No 1907/2006 (Text with EEA relevance). Website European Union. URL: https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2010/995/oj/eng (дата звернення: 14.12.2025).

State of Europe’s environment not good: threats to nature and impacts of climate change top challenges. European Environment Agency (EEA). URL: https://www.eea.europa.eu/en/newsroom/news/state-of-europes-environment-2025 (дата звернення: 14.12.2025).

Europejska Sieć Wdrażania i Egzekwowania Prawa Ochrony Środowiska (IMPEL). Główny Inspektorat Ochrony Środowiska. URL: https://www.gov.pl/web/gios/impel-informacje-ogolne (дата звернення: 14.12.2025).

##submission.downloads##

Опубліковано

2026-01-22

Номер

Розділ

Розділ 6. Земельне право; аграрне право; екологічне право; природоресурсне право